به گزارش روابط عمومی مجتمع بیمارستانی امام خمینی(ره) دانشگاه علوم پزشکی تهران، صبح روز دوشنبه هشتم دی‌ماه ۱۴۰۴، شانزدهمین نشست از سلسله وبینارهای تخصصی سندرم پساکووید با حضور دکتر محمدحسین نیکنام رئیس مرکز تحقیقات ایمونولوژی مولکولی دانشگاه، دکتر محمدرضا نوروزی رئیس مرکز تحقیقات سرطان‌های دستگاه ادراری و تناسلی، دکتر بهزاد عین‌اللهی استاد نفرولوژی دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله(عج)، دکتر آرش روشن‌پور عضو شورای مرکزی رشد فناوری اطلاعات سلامت و هوش مصنوعی دانشگاه علوم پزشکی تهران و جمعی از اساتید، پژوهشگران و دانشجویان علوم پایه و بالینی، در سالن شورای ریاست این مجتمع برگزار شد.
در این نشست علمی، دکتر محمدحسین نیکنام با مروری بر نقش کلیدی سیستم ایمنی در پاتوفیزیولوژی لانگ‌کووید، نسبت به پیامدهای طولانی‌مدت این بیماری هشدار داد و گفت: عوارض مزمن کووید-۱۹ می‌تواند آسیب‌های جدی و پایداری به کلیه‌ها و دستگاه ادراری ـ تناسلی وارد کند.
وی تأکید کرد: اگرچه ویروس کرونا در ابتدا به‌عنوان یک عامل تنفسی شناخته می‌شد، اما اکنون مشخص شده است که بافت‌های دارای گیرنده ACE2 از جمله کلیه‌ها و پوشش مثانه، از اهداف اصلی آسیب‌های دیررس محسوب می‌شوند. این مسئله خطر بروز نارسایی مزمن کلیه و علائمی مانند تکرر و فوریت ادرار را حتی در افرادی که عفونت حاد شدیدی نداشته‌اند، افزایش می‌دهد.
لانگ‌کووید و تخریب کلیه
رئیس مرکز تحقیقات ایمونولوژی مولکولی با اشاره به تازه‌ترین پژوهش‌ها اظهار کرد: بر اساس یافته‌های جدید در سال ۲۰۲۵، یکی از عوامل اصلی تخریب تدریجی کلیه در بیماران مبتلا به لانگ‌کووید، اختلال در عملکرد میتوکندری است که از طریق فعال‌سازی التهاب مزمن، بافت سالم کلیه را به بافت فیبروتیک تبدیل می‌کند.
وی همچنین از مشاهده بالینی پدیده‌ای جدید با عنوان «التهاب مثانه مرتبط با کووید» خبر داد و افزود: در این وضعیت، بیماران بدون وجود عفونت باکتریایی، علائم کامل عفونت ادراری را تجربه می‌کنند.
ضرورت پایش عملکرد کلیه پس از بهبودی
دکتر نیکنام با بیان اینکه لانگ‌کووید یک بیماری چندسیستمی است، تأکید کرد: پایش منظم عملکرد کلیه و دستگاه ادراری در تمامی بهبودیافتگان کووید-۱۹، به‌ویژه افرادی که در فاز حاد بیماری درگیری شدید داشته‌اند، یک ضرورت پزشکی غیرقابل چشم‌پوشی است.
در ادامه، دکتر محمدرضا نوروزی رئیس مرکز تحقیقات سرطان‌های دستگاه ادراری و تناسلی با اشاره به افزایش اختلالات ادراری ـ تناسلی پس از شیوع کرونا گفت: پس از همه‌گیری این بیماری، علاوه بر بروز اختلالات جدید، فراوانی برخی مشکلات پیشین نیز افزایش یافته است. به‌عنوان مثال، ناتوانی جنسی ناشی از آسیب اندوتلیوم عروقی در سنین پایین‌تر بیشتر مشاهده می‌شود.
وی با اشاره به افزایش موارد سیستیت ناشی از کووید افزود: در بسیاری از مواردی که ویروس‌ها بدن بیمار را درگیر می‌کنند، پروستاتیت نیز دیده می‌شود که این عارضه پس از شیوع کووید-۱۹ روند افزایشی داشته است.
تظاهرات سندرم پست‌کووید در سیستم ادراری ـ تناسلی
دکتر لاله شریفی، عضو هیئت علمی دانشگاه، در این نشست به تظاهرات سندرم پست‌کووید در سیستم ادراری ـ تناسلی پرداخت و گفت: اگرچه هدف اصلی ویروس SARS-CoV-2 سیستم تنفسی است، اما آسیب‌های آن فراتر از ریه‌هاست.
وی با اشاره به نتایج برخی مطالعات، از افزایش اختلالات ادراری، ناباروری و بروز سرطان‌های مختلف دستگاه ادراری ـ تناسلی در دوره پست‌کووید نسبت به قبل از همه‌گیری خبر داد و افزود: به‌طور کلی، کووید-۱۹ تأثیر عمیقی بر فرآیند تشخیص و درمان سرطان‌ها گذاشت و در دوره شیوع این بیماری، تشخیص بسیاری از سرطان‌ها با تأخیر انجام شد.
کم‌آبی بدن و افزایش خطر نارسایی کلیوی
در بخش دیگری از این وبینار، دکتر بهزاد عین‌اللهی استاد نفرولوژی دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله(عج) گفت: با درگیری ارگان‌های مختلف در بیماران مبتلا به کرونا، احتمال نارسایی کلیوی افزایش می‌یابد و کاهش میل به آب و غذا در این بیماران، خطر دهیدراتاسیون (کم‌آبی بدن) را تشدید می‌کند.
وی سن بالا، چاقی، پرفشاری خون، بیماری‌های قلبی ـ عروقی، سابقه بستری در بخش مراقبت‌های ویژه و ونتیلاسیون را از عوامل خطر نارسایی کلیوی در بیماران کرونایی برشمرد و افزود: خطر بروز مشکلات ادراری و تناسلی در افرادی که واکسیناسیون انجام داده‌اند، کمتر گزارش شده است.
دکتر عین‌اللهی تأکید کرد: بیمارانی که به هر دلیل دچار آسیب حاد کلیه (AKI) شده‌اند، حتی پس از بهبودی نیز ممکن است به بیماری مزمن کلیه (CKD) مبتلا شوند، بنابراین پیگیری
و مراقبت طولانی‌مدت این بیماران ضروری است.
وی همچنین به ارتباط لانگ‌کووید با بروز بیماری مزمن کلیه و بیماری کلیوی مرحله نهایی (ESRD) اشاره کرد و گفت: مطالعات نشان می‌دهد لانگ‌کووید با کاهش نرخ فیلتراسیون گلومرولی (GFR) مرتبط است و افراد مبتلا به این سندرم در معرض خطر بالاتری برای ابتلا به CKD قرار دارند.
بی‌علامت بودن بیماری مزمن کلیه
استاد نفرولوژی با بیان اینکه بیماری مزمن کلیه یک بیماری تدریجی و خاموش است، اظهار کرد: ممکن است تا مراحل پیشرفته هیچ علامت بالینی مشخصی نداشته باشد و آزمایش ادرار و اندازه‌گیری کراتینین از مهم‌ترین ابزارهای تشخیصی آن محسوب می‌شود.
در ادامه، دکتر آرش روشن‌پور عضو شورای مرکزی رشد فناوری اطلاعات سلامت و هوش مصنوعی دانشگاه علوم پزشکی تهران، به کاربردهای هوش مصنوعی در پزشکی اشاره کرد و گفت: این فناوری می‌تواند به کاهش عدم‌قطعیت در تصمیم‌گیری‌های پزشکی کمک کند.
وی چالش اصلی لانگ‌کووید در حوزه هوش مصنوعی را کیفیت و یکپارچگی داده‌ها دانست و افزود: حجم بالای داده‌های مرتبط با لانگ‌کووید مستلزم ایجاد سیستم‌های ثبت و پایش منسجم است و پیشرفت در این حوزه نیازمند توجه ویژه به جمع‌آوری و مدیریت داده‌هاست.
توضیح این که، در این وبینار عوارض سندرم پساکووید بر عملکرد کلیه و دستگاه ادراری ـ تناسلی به‌طور جامع مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

خبرنگار: زهرا صادقی