مجتمع بیمارستان امام خمینی(ره)

دکتر نوربالا: بازگشایی بخش روان تنی موجب تحول در توجه به بعد روانی اجتماعی نظام سلامت شده است

لطفاً خودتان را معرفی بفرمائید.
دکتر احمد علی نوربالا، استاد روان پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران و از سال ۱۳۸۷ رئیس بخش روان تنی مجتمع بیمارستانی امام خمینی (ره) هستم.

لطفاً در خصوص خدمات و تاریخچه بخش روان‌تنی در مجتمع توضیح دهید.

پزشکی پسیکوسوماتیک در مفهوم مدرن آن در ایران برای اولین بار درسال( ۱۳۱۸ه.ش) با عنوان ‘کرسی پسیکوسوماتیک توسط پروفسور شارل ابرلن رئیس دانشکده پزشکی دانشگاه تهران پایه گذاری و مسئولیت آن به عهده دکتر حسین رضاعی محول شد که ایشان مباحث نظری مرتبط با اختلالات روان تنی و دیگر اختلالات روانپزشکی را برای دانشجویان پزشکی تدریس می کردند.
و بعد از تلاش چندین ساله آن مرحوم، برای آموزش بالینی و درمان بیماران روانپزشکی بخش روانی در فروردین سال ۱۳۲۹ در بیمارستان پهلوی سابق (امام خمینی فعلی ) راه اندازی شد اما در چهارم مهر ماه (۱۳۳۰ه.ش) این بخش به بیمارستان روزبه انتقال یافت و سرانجام باتصویب شورای آموزشی دانشکده پزشکی دانشگاه تهران در سال ۱۳۳۸ ، کرسی پسیکوسوماتیک به کرسی بیماری های روانی تغییر یافت. بنابراین آنگونه که از سوابق مشاهده می شود دروازه ورود آموزش روانپزشکی نوین در ایران، کرسی پسیکو سوماتیک بوده است.
بنده از زمان توفیق دستیابی به عضویت هیات علمی گروه روان پزشکی دانشگاه در سال ۱۳۶۷ با توجهی که به ارتقاء سلامت روان در نگاه سلامت عمومی جامعه داشته ام بسیار تلاش کردم تا بتوانم نظر مسئولین دانشگاه را برای احیای مجدد بخش روان پزشکی در بیمارستان امام خمینی جلب کنم.
بر این اساس جلسات متعددی را برای این اقدام با مرحوم دکتر باستان حق برگزار کردم که آن زمان رئیس وقت دانشگاه بودند. ایشان با نظر موافق حقیر را به دکتر نعمتی پور که رئیس وقت دانشکده ی پزشکی بودند ارجاع دادند. دکتر نعمتی پور هم به این دلیل که از پزشکان معالج حضرت امام بودند و من هم مسئول هماهنگی مرکز درمانی آنجا را بر عهده داشتم با نظر مثبت موافقت کردند. بعد گفتند که باید موافقت ریاست بیمارستان امام را جلب کنید. در آن مقطع دکتر اباسهل رئیس وقت بیمارستان امام بودند و با این امر نظر موافقی نداشتند و فرمودند که اگر بخش روانی در بیمارستان باشد، امنیت بیمارستان را به خطر می اندازد و مسائلی از این قبیل را مطرح کردند.
پس از آن به سراغ مرحوم دکتر عبداله زاده که جراح مغز و اعصاب و رئیس بیمارستان دکتر شریعتی بود رفتم، خوشبختانه ایشان هم با درخواست ما موافقت کرد اما پس از آن دوباره برخی اساتید بیمارستان دکتر شریعتی، با راه اندازی بخش روانپزشکی مخالفت کردند و گفتند که این بخش و بیماران روانی امنیت مجموعه را بر هم می زنند. حتی در مقطعی برای دایر کردن این بخش متوسل به دکتر قدسی که از همکلاسی هایمان بود و علاوه بر سمت هیات علمی جراحی مغز و اعصاب در بیمارستان سینا، مسئولیتی هم در بیمارستان و هم در اورژانس های کشور(در زمانی که حقیر معاون درمان وزارتخانه بودم) داشتند، شدیم که گفتند برای راه اندازی چنین بخشی من از شما حمایت خواهم کرد. در آن زمان من کارهای اجرایی متعددی داشتم به عنوان مثال معاون درمان و معاون اداری و مالی و رئیس دانشگاه شاهد بودم ولی کماکان این پیگیری علمی را نیز انجام می دادم که همه جا سرمان به سنگ می خورد ولی من بنای نومیدی نداشتم. تا اینکه دکتر ظفرقندی رئیس دانشگاه شد و به تشخیص ایشان در این مقطع من هم عضو هیئت امنای دانشگاه و هم عضو شورای دانشگاه شدم. با ایشان که صحبت کردم، بزرگوارانه با نظر من موافقت کرد.
برای انجام این کار دو یا سه جا پیشنهاد شد اما بنده در آن مقطع در هلال احمر مسئولیت داشتم و تنهایی هم نمی توانستم کاری انجام دهم و این خواسته باز هم تحقق نیافت تا اینکه با تغییرات دولت در سال ۱۳۸۴، حقیر از مسئولیت اجرایی رهایی یافتم و دانشگاه هم دستخوش تغییر رئیس شد. دکتر لاریجانی رئیس دانشگاه شد و در این زمان من هنوز به تشخیص دکتر لاریجانی جزو هیئت امنای دانشگاه ماندگار ماندم. پس از صحبت با ایشان، با طرح حقیر موافقت شد و من را به دکتر امامی رضوی که رییس وقت دانشکده پزشکی بود، ارجاع دادند. ایشان نیز نظر مثبت و موافق داشت.
البته در این بین من در جلسات توجیهی هم توضیحات و دلایلی را ارائه می دادم که در همه ادوار خوشبختانه از حمایت مدیر گروه وقت روانپزشکی برخوردار بودم. سپس با دکتر رستمیان رئیس وقت بیمارستان امام خمینی صحبت کردم و گرچه ایشان هم همان معذوریت دوستان قبلی را ناشی از اظهارات برخی بزرگان دیگر تخصص ها را داشتند اما در نهایت موافقت کردند. تا اینکه دکتر جعفریان رئیس دانشکده ی پزشکی شد و موافقت ایشان را نیز جلب کردم .
در زمستان ۱۳۸۷ من مسئول راه اندازی بخش روان تنی در محل سابق بخش اطفال بیمارستان امام خمینی شدم. البته دکتر صمیمی هم  مدیر بیمارستان بود که ایشان هم قبلا در هلال احمر زیر نظر تشکیلات جوانان هلال احمر کار می کرد. با هماهنگی این افراد کار را پیش بردیم؛ البته در اینجا هم محروم از مخالفت ها نبودم ولی سرانجام در خرداد سال ۸۸ بخش روان تنی به صورت رسمی راه اندازی و اولین مریض پذیرش شد.
بالاخره این مسیر سخت طی شد و خوشبختانه ما در مهر ۱۳۸۸ که نزدیک به ۵۸ سال از منحل شدن بخش می گذشت؛ توانستیم دوباره بخشی متفاوت و تکامل یافته تحت نام بخش روان تنی برپا کنیم.
همزمان اتفاق دیگری در وزارت بهداشت افتاد و پیشنهادی برای جذب روانپزشکی رابط مشاور برای دوره فلوشیپ مطرح شد و البته گروهی از متخصصین دیگر رشته ها پیشنهاد داده بودند که طب سایکوسوماتیک راه بیندازند. لذا اعلام کردیم که سایکوسوماتیک برای رشته ی روانپزشکی است و این موضوع در سال ۲۰۰۳ به عنوان رشته ی فوق تخصص در آمریکا مطرح شده است. از این رو  در معیت دکتر بیرقی، دانشیار روانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و جمعی از همکاران خودمان از جمله دکتر نجاتی صفا و دکتر اربابی، توانستیم درکشور دوره فلوشیپ سایکوسوماتیک روان تنی را راه اندازی کنیم و در سال ۸۹ اولین گروه این رشته را هم پذیرش کردیم .
این ها گذشت تا اینکه در آذر ۹۱ اعلام کردند که این بخش تازه تاسیس باید خراب شود! چون این محل برای ساختمان برج جدید بیمارستانی جایابی شده بود یادم هست که دکتر امامی رضوی که در آن زمان هم دربیمارستان وهم در وزارتخانه سمت داشتند از ما خیلی حمایت کرد اما تقریبا ما از ماه نهم تا اردیبهشت سال بعد (حدود ۵ ماه)، جایی را نداشتیم. فقط یک اتاق کوچک در بیمارستان ولیعصر در بخش اداری و مالی به ما دادند و گه گاهی نیز از سالن شورای بیمارستان برای آموزش دستیاران فلوشیپ و دستیاران روانپزشکی استفاده می کردیم. اما مسئولین  و به صورت خاص دکتر امامی رضوی قول دادند که مکانی که قبلا پاویون خانم های انترن بود را به ما بدهند . ما از همان ابتدا نظارت کردیم و طراحی اش را با دوستان انجام دادیم که نهایتا در اردیبهشت سال ۱۳۹۲ به بخشی که الان دایر است، منتقل شدیم. بنابراین من بر خود فرض می دانم که در این توفیق پس از شکر وسپاس به درگاه ایزد منان از همه کسانی که مارا در این راه یاری کرده اند صمیمانه تشکر کنم .همچنین لازم می دانم از پیشکسوتان این حوزه در ایران مرحوم دکتر عبدالحسین میرسپاسی و استاد دکتر شکرالله طریقتی که تلاشهای فراوانی برای مطرح شدن و جا افتادن مفهوم پزشکی پسیکوسوماتیک در بین سایر پزشکان داشتند، سپاسگزاری کنم.

آقای دکتر آیا رشته پسیکوسوماتیک فقط برای درمان بیماری های روان به کار برده می شود یا در دیگر بیماریها نیز کاربرد دارد؟
سوال بسیار خوبی کردید. بله خدمات روانتنی  برای تمامی بیماران کاربرد دارد.  برای بیمارانی که علاوه بر مشکلات جسمی مانند فشارخون، سرطان یا بیماری‌های گوارشی، قلبی، ریوی هم‌زمان اختلال رفتاری، اختلال در خواب، اشکال در خلق، هیجان و اضطراب دارد از ما درخواست مشاوره می‌شود. در این مواقع ما کمک می‌کنیم که عوامل همراه یا اختلالات شناخته شود و پس از تعیین راه درمان آن، بیمار بهبود پیدا می‌کند. به علاوه در دنیا برای موارد خاصی ازجمله بیماران کاندید پیوندها از قبیل پیوند کبد، کلیه، قلب، مغز استخوان که در بیمارستان ما همگی انجام می‌شود حتماً قبل از عمل باید مشاوره روان‌پزشکی انجام شود. در همین رابطه گروه روان‌تنی مجتمع یک روز در هفته درمانگاه مشاوره‌های پیوند دارد. همچنین برخی از داروهایی بیماری‌های نورولوژی و روماتولوژی و… تبعات و عوارض روانشناسی دارد که مورد مشاوره قرار می‌گیرند.

در مورد چالش های موجود و پیش روی بخش روان تنی کمی صحبت کنید؟

به جهت ساخت برج جدید بیمارستان امام خمینی و نقل مکان ما از جای قبلی به این مکان فعلی کمبود فضای فیزیکی بسیار مشکل ساز شده است و این خود موجب شده خدمات ما با مشکلاتی مواجه شود. در حالیکه با پتانسیلی که در این بخش وجود دارد خدمات بسیار زیادی قابل انجام است که کمبود فضا مانع از آن شده است.
دیگر اینکه در این مجموعه بیمارستانی، بودن چنین بخشی چون از نظر درآمدی ضعیف است مدیریت و سیاستگذاری های موجود، تمایلی برای توسعه آن ندارند در حالیکه لزوم این بخش در تمامی بیمارستانها ضروری است. این درحالی است که اهمیت وجود چنین بخشی را دیگر بخش ها درک کرده اند. در حال حاضر با وجود فضای فیزیکی بسیار کم و محدود همکاران خدمات ارزنده ای به بیماران بسیتری دیگر بخش ها ارائه می کنند . همچنین این بخش پاسخگوی دوره ی آموزشی ۵ماهه، دوره  نورولوژی دستیاران تخصصی، دستیاران فلو خواب، دوره روان درمانی، دوره جراحی ترمیمی، دوره های کوتاه مدت phd روان شناسی سلامت را علاوه بر انترن ها و کاورزها به عهده دارد.

آقای دکتر، شما برای بخش روان تنی چه آینده ای را پیش بینی می کنید؟
من برای بخش های روان تنی و دانش آموختگان رشته روان تنی آینده بسیار پر نیازی را پیش بینی می کنم. به دلیل اینکه امروزه باید در تمامی بخش های بیمارستانهای عمومی یک یا چند روان پزشک وجود داشته باشد به خصوص بخش پیوند. به خصوص اینکه این بخش به عنوان قطب آموزش روان تنی شناخته شده و برای راه اندازی چنین بخشی در دیگر بیمارستانها راهنمایی های لازم را ارائه می دهد.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *